Izloženost zagađenju vazduha povećava rizik od razvoja Alchajmerove bolesti, pokazuje nova velika studija sa Univerziteta Emori iz Atlante.
Kao degenerativni moždani poremećaj, Alchajmerova bolest se vezuje za srednje i poznije životno doba i podrazumijeva širok spektar simptoma: dovodi do postepenog i nepovratnog gubitka pamćenja, govora, svijesti o vremenu i prostoru, a u krajnjoj fazi čak i sposobnosti samostalnog života. Alchajmerova bolest pogađa oko 57 miliona ljudi širom svijeta i smatra se vodećim uzrokom demencije, kojem se pripisuje 60–70% slučajeva ove bolesti.
Zagađenje vazduha, ali i česta prateća stanja poput moždanog udara, povišenog krvnog pritiska i depresije, već ranije su prepoznata kao faktori rizika za razvoj Alchajmerove bolesti.
Ipak, nije bilo jasno da li zagađenje vazduha doprinosi razvoju demencije indirektno, preko tih bolesti, ili, s druge strane, ima direktan uticaj na mozak.
Istraživači iz Sjedinjenih Američkih Država (SAD) sada su rasvijetlili ovu kompleksnu vezu.
Studija na gotovo 28 miliona starijih osoba
U periodu od 2000. do 2018. godine, tim predvođen istraživačicom Janling Deng analizirao je podatke više od 27,8 miliona korisnika američkog sistema Medicare, starijih od 65 godina.
Istraživači su upoređivali nivo dugoročne izloženosti finim česticama u vazduhu (PM 2,5) sa pojavom Alchajmerove bolesti, uzimajući u obzir prisustvo drugih hroničnih stanja.
Rezultati su otkrili da je veća izloženost finim suspendovanim česticama povezana sa povećanim rizikom od Alchajmerove bolesti. Ta veza bila je nešto izraženija kod osoba koje su ranije pretrpjele moždani udar.
S druge strane, hipertenzija i depresija nijesu značajno pojačavale negativan efekat zagađenja vazduha na rizik od demencije.
Jednostavno rečeno, nalazi sugerišu da zagađenje vazduha doprinosi razvoju Alchajmera prije svega direktnim djelovanjem na mozak, a ne indirektno putem drugih hroničnih stanja.
Ipak, osobe koje su imale moždani udar mogle bi biti posebno osjetljive na štetne efekte zagađenog vazduha.
To ukazuje na ključnu vezu između faktora životne sredine i vaskularnog zdravlja, ističu autori.
Zašto su čestice PM 2,5 opasne?
Čestice PM 2,5 su mikroskopske čestice prečnika manjeg od 2,5 mikrometara koje nastaju sagorijevanjem fosilnih goriva, u saobraćaju, industriji i grijanju. Zbog svoje veličine, mogu proći kroz pluća u krvotok.
Iako sitne i neuhvatljive, imaju vrlo mjerljiv uticaj na zdravlje.
Kratkotrajna izloženost zagađenju vazduha izaziva iritaciju disajnih puteva, kašalj i napade astme, dok se dugotrajna izloženost povezuje sa prijevremenom smrću, srčanim udarima, moždanim udarima, hroničnim bronhitisom i rakom pluća.
Sve veći broj studija povezuje dugotrajnu izloženost česticama PM 2,5 sa padom kognitivnih sposobnosti, smanjenjem zapremine mozga i većim rizikom od demencije.
Srbija nije imuna na problem aerozagađenja, koji je naročito izražen zimi: dok termoelektrane na ugalj rade punim kapacitetom, a brojni građani lože vatru u svojim zastarjelim šporetima, štetu trpimo svi, kroz vazduh koji udišemo.
Samo zagađenju česticama PM 2,5 u toj zemlji pripisuje se 12.000 smrti godišnje. Ukupno, od svih zagađujućih materija koje se prate, izgubi se 14.100 života u toku jedne godine.
Na 100.000 stanovnika, to je stopa od 96,2 smrti pripisane zagađenom vazduhu, dok je stopa u Zapadnoj Evropi znatno manja, 15,2 smrti na 100.000 stanovnika pripisane zagađenom vazduhu.
Razlog tome je prije svega to što je zagađenost česticama PM 2,5 na ovim prostorima drastično veća.
Vrlo je lako zaključiti da zdraviji vazduh znači i zdravije ljude. Za to nijesu potrebne međunarodne studije i vrsni eksperti: odavno su čak i laici svjesni da borba protiv zagađenja više nije „samo” ekološko pitanje ili pitanje komfora, nego i pitanje javnog zdravlja.
Ipak, istraživanja kao što je nova analiza o riziku od Alchajmera razotkrivaju dubinu i složenost problema, upućujući na to da poboljšanje kvaliteta vazduha može biti istovremeno i važna strategija za prevenciju demencije, posebno među starijim osobama.
Izvor:
https://klima101.rs/zagadjenje-vazduha-alchajmerova-bolest-studija/
Ne propustite novosti, savjete i priče o zaštiti životne sredine koje redovno dijelimo.
Zaprati Zeleni talas na Instagramu
Lajkuj Zeleni talas na Facebooku
Zaprati Zeleni talas na X-u
Zaprati Zeleni talas na YouTube kanalu
